Aslan Yattığı Yerden Belli Olur: Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir Bakış
Hepimiz duymuşuzdur “Aslan yattığı yerden belli olur” atasözünü. Bu deyim, genellikle bir kişinin durumunu, konumunu ya da tavırlarını dışarıdan bakarak anlayabileceğimizi ifade eder. Ancak, bu atasözü biraz derinlemesine incelendiğinde, aslında toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet konularında oldukça etkileyici bir anlam taşır. Hatta bazen, toplumun belirli gruplarının neyi ve nasıl temsil edildiğini, kimlerin görünür olduğunu ya da kimlerin geri planda kaldığını bile gösteriyor. Peki, bu atasözü gerçekten de günümüz toplumundaki eşitsizlikleri yansıtan bir sembol mü? Gelin, bunu birlikte irdeleyelim.
Aslan Yattığı Yerden Belli Olur: Toplumsal Cinsiyet Perspektifi
İstanbul’da her gün işime giderken toplu taşımalarda çok şey görüyorum. Bir sabah, otobüse bindiğimde, yaşlı bir kadının ceketini düzelten genç bir erkeği fark ettim. Hemen arkasında ise, her sabah yaptığı gibi kafasında başörtüsüyle, belki de aynı sorumluluklarla koşuşturan bir kadın var. Düşündüm: Ne kadar da basit bir hareket, değil mi? Ama aslında o kadar da basit değil. Toplumun her bir üyesinin yeri, neye göre belirlendi? Kimine göre otobüste kadın olmak, belki de başörtüsünü çıkarma hakkının bile olmadığı bir yer işgal etmekken, kimine göre o “aslanın” yalnızca rahatça yattığı, sesizce varlığını hissettirdiği yer aslında çok net bir sınıf ayrımını temsil ediyor.
Toplumsal cinsiyetle ilgili olarak, “Aslan yattığı yerden belli olur” sözü, aslında kadın ve erkeklerin toplumdaki rollerinin ne kadar belirgin olduğunu vurgulayan bir sembol olabilir. İstanbul’un caddelerinde, mahallelerinde, sokaklarında yürürken, kadınların ve erkeklerin toplumdaki statüleri, şiddetle, tacizle ya da iş bulma ve terfi etme gibi fırsatlar üzerindeki eşitsizliklerle belirginleşiyor. Örneğin, bir erkek yöneticinin ofiste rahatça “yattığı yer”, kadın bir çalışanın aynı pozisyonda sahip olamayacağı avantajlar anlamına gelebilir. Aynı iş yerinde bile kadınların, erkeklere göre daha düşük maaşlar aldığına dair örnekler ne yazık ki hep karşımıza çıkar. Bunun ardında toplumsal yapılar, yerleşik normlar, kültürel kalıplar var.
Çeşitlilik ve Eşitsizlik: “Aslan Yattığı Yerden Belli Olur” Ne Anlatıyor?
Çeşitlilik, her bireyin farklı özelliklere sahip olduğunu kabul etmek anlamına gelir. Bu, ırk, etnik köken, din, cinsel yönelim, engellilik durumu ve daha birçok faktörü içerir. Fakat bazen toplumsal yapılar, bu çeşitliliği kabul etmek yerine, bireyleri tek tip bir şekilde konumlandırmaya çalışır. “Aslan yattığı yerden belli olur” atasözü, bu noktada bazen çok dar bir bakış açısının simgesi haline gelir. Toplumda kimin “yüksek yerlerde” olacağına, hangi grup ve kimliklerin öne çıkacağına genellikle toplumun en güçlü kesimleri karar verir.
Mesela bir iş görüşmesinde, koyu tenli bir adaya diğerinden daha düşük bir şans tanınması, ya da iş yerlerinde yalnızca heteroseksüel, cisgender bireylerin “görünür” ve kabul edilen pozisyonlarda olması, bu atasözünün nasıl işlediğini gösteriyor. Aslında çok basit bir gözlemle, “Aslan yattığı yerden belli olur” sözü, toplumsal çeşitliliğin ve eşitliğin önünde ne kadar büyük engeller olduğunu da gözler önüne seriyor. Birinin “yattığı yer” — yani, yaşadığı çevre, ekonomik durumu, toplumsal rolü — çoğu zaman daha geniş bir sistemin, dolayısıyla adaletsizliğin bir yansımasıdır.
Sosyal Adalet ve “Aslan Yattığı Yerden Belli Olur”
Birçok zaman, sokakta yürürken, “aslında herkesin aynı fırsatlara sahip olduğu” düşüncesini duyarım. Ama yine de, yolda gördüğüm o genç kadının, akşamları güvenli bir şekilde eve dönebilmek için ne kadar fazla çaba sarf ettiğini ve bir erkeğin buna kıyasla çok daha rahat bir şekilde hareket ettiğini gözlemlerim. Bu, sadece sokaktaki bir sahne değil; aynı zamanda sistematik eşitsizliklerin küçük bir örneği.
Gerçekten de, sosyal adaletin sağlandığı bir toplumda, herkesin “yattığı yer” aslında aynı şartları ve fırsatları temsil eder. Ama bu, ne yazık ki şu an için pek de geçerli bir durum değil. “Aslan yattığı yerden belli olur” ifadesi, bazen tam anlamıyla bu eşitsizliği simgeliyor olabilir. Örneğin, bir grup insanın sadece doğduğu yer ve sahip olduğu kaynaklarla ilerlemesi, diğerlerinin yaşam mücadelesi vermek zorunda kalması, toplumsal eşitsizliğin resmini çizer. Herkesin eşit şartlarda yaşadığı bir dünyada, “yattığı yer” aslında kişinin yeteneklerine, çabalarına, değerlerine göre şekillenir.
Sonuç: Toplumsal Yapıları Gözlemleyerek Değişimi Başlatmak
Sonuç olarak, “Aslan yattığı yerden belli olur” atasözü, toplumsal yapıları ve eşitsizlikleri görmemiz için bir araç olabilir. Toplumun farklı gruplarına, özellikle kadınlara, etnik gruplara, LGBTQ+ bireylere ve engelli kişilere uygulanan sınırlamalar, “aslanın yattığı yerin” kimler için daha rahat, kimler için daha zor olduğunu gösteriyor. Bu atasözü, toplumsal adaletin ne kadar önemli olduğunu ve bu adaleti sağlamak için hepimizin daha fazla çaba sarf etmesi gerektiğini hatırlatıyor. Belki de, her birimizin, “yattığı yerin” sadece kendi çabalarına bağlı olması gerektiği bir dünyada yaşamanın zamanı gelmiştir.