Değerli Hizlitasima takipçileri, bu yazımızda “İslam ekonomisinin temel ilkeleri nelerdir” ile ilgili sık sorulan soruları yanıtlıyoruz.
Kayseri’de Bir Akşamüstü ve İçime Oturan Sessizlik
Kayseri’de sonbaharın o kuru ayazı başladığında içime de garip bir sıkışmışlık çöküyor. Özellikle akşam ezanına yakın saatlerde… İnsan kalabalığın içinde yürürken bile kendini yapayalnız hissedebiliyor. Geçen ay tam da böyle bir gündü. Cumhuriyet Meydanı’ndan aşağı doğru yürüyordum. Hava soğuktu ama içimdeki düşünceler daha soğuktu.
25 yaşına geldim ama hâlâ bazı şeyleri çözemediğimi hissediyorum. Herkes para konuşuyor. Daha çok kazanmak, daha pahalı yaşamak, daha gösterişli görünmek… Sosyal medyada insanların birbirine hayat yarıştırmasını izlerken bazen nefesim daralıyor. Çünkü ben çocukluğumdan beri başka bir şeye inanmak istedim. İnsanların birbirini ezmeden de yaşayabileceğine…
O gün cebimde sadece iki yüz lira vardı. Abartmıyorum, gerçekten buydu. Telefon faturası yaklaşmıştı, kira desen zaten başlı başına yük. Eve dönmeden önce bir çay içmek istedim. Hunat tarafındaki küçük bir kıraathaneye girdim. Cam kenarına oturdum. Çayın buğusu yükselirken dışarıdaki insanları izledim.
İşte tam o sırada yan masada oturan yaşlı iki adamın konuşmasına kulak misafiri oldum. Biri diğerine şöyle dedi:
“Evladım, para insanı büyütmüyor artık. İnsanlığı küçültüyor.”
Bu cümle içime oturdu.
İslam Ekonomisini İlk Defa Gerçekten Hissettiğim An
Çocukluğumdan beri “faiz haramdır”, “zekât verilir”, “kul hakkı yenmez” gibi şeyleri duyarak büyüdüm. Ama bunların aslında bir ekonomik düzenin temel taşları olduğunu o güne kadar hiç bu kadar derin düşünmemiştim.
Yan masadaki amca konuşmaya devam etti. Arkadaşı ona borç verdiği bir esnaftan bahsediyordu. Adam zor durumdaymış. Borcunu geciktirmiş ama yine de üstüne baskı kurmamışlar.
“Borçlu zaten mahcup oluyor,” dedi yaşlı adam. “Bir de insanın onurunu kırarsan geriye ne kalır?”
İşte o an İslam ekonomisinin temel ilkeleri kafamda ilk defa ders kitabı gibi değil, gerçek hayat gibi canlandı.
Çünkü İslam ekonomisi sadece para kazanmakla ilgili değil. İnsan kalabilmekle ilgili.
Faizin İnsan Ruhunu Yorduğunu İlk Defa Babamda Gördüm
Babam yıllarca küçük esnaflık yaptı. Kayseri’de dükkân işletmek dışarıdan kolay görünür ama değildir. Hele ekonomik kriz zamanlarında hiç değildir.
Bir dönem işler çok kötü gitmişti. Gece mutfaktan su içmeye kalktığımda babamı tek başına otururken görürdüm. Önünde hesap defteri olurdu. Sessiz sessiz hesap yapardı. O sessizlik hâlâ aklımda.
Bir gece bana şöyle demişti:
“İnsan borca değil oğlum, faize yeniliyor.”
O zaman tam anlamamıştım. Şimdi anlıyorum.
İslam ekonomisinin en temel ilkelerinden biri faizin yasak olmasıdır. Çünkü faiz, riskin ve yükün tek taraflı olarak zayıfın omzuna bırakılmasıdır. Parası olan daha çok kazanırken, zor durumda olan daha da ezilir.
Bugünkü dünyada insanlar kredi kartı borçlarıyla, ihtiyaç kredileriyle, gecikme faizleriyle boğuşuyor. Kimse bunu yüksek sesle söylemiyor ama çoğu insan mutsuzluğunu borçlarının altında saklıyor.
Ben bunu kendi evimde gördüm.
Babamın omuzlarının nasıl çöktüğünü gördüm.
İşte bu yüzden İslam ekonomisindeki faizsiz sistem fikri bana hâlâ çok insani geliyor.
Zekât Sadece Yardım Değilmiş
Bir cuma günü annemle birlikte mahallede yaşayan yaşlı bir teyzeye erzak götürmüştük. Küçücük evinde soba zor yanıyordu. Kadın poşetleri görünce ağlamaya başladı.
İnsan bazen birinin gözyaşını görünce kendi hayatından utanıyor.
Eve dönerken anneme şunu sordum:
“Biz neden her sene zekât veriyoruz?”
Annem hiç düşünmeden cevap verdi:
“Çünkü aç insan varken tok yatmak insanın ruhunu çürütür.”
İslam ekonomisinin temel ilkelerinden biri de servetin toplum içinde dengeli dolaşmasıdır. Yani para sadece zenginlerin elinde birikmesin diye zekât sistemi vardır.
Bugün bunu düşündüğümde içimde garip bir hüzün oluyor. Çünkü modern dünyada insanlar yardımı bile bazen gösteriş için yapıyor. Kameralar açılıyor, fotoğraflar çekiliyor, paylaşımlar yapılıyor…
Oysa annem o gün yaşlı teyzenin kapısından çıkarken bana dönüp şöyle demişti:
“Kimse görmesin.”
Bu cümlede büyük bir ahlak vardı.
Helal Kazanç Meselesi Neden Bu Kadar Önemli?
Geçen kış bir arkadaşım bana hızlı para kazanabileceği bir iş teklif etti. Açık konuşayım, o dönem maddi olarak çok bunalmıştım. Teklif kulağa cazip gelmişti. Ama işin içinde insanları yanıltmak vardı.
Bir gece boyunca uyuyamadım.
Sabah namazından sonra uzun süre pencerenin önünde oturdum. Kayseri’nin soğuk sabahı vardı dışarıda. İçimdeyse başka bir soğukluk…
Sonra vazgeçtim.
Çünkü İslam ekonomisinin temel ilkelerinden biri de helal kazançtır. Yani sadece para kazanmak yetmez; nasıl kazandığın da önemlidir.
Bugün bazı insanlar için önemli olan tek şey miktar. Ama ben artık insanın kazandığı paranın ruhuna dokunduğuna inanıyorum.
Haramla büyüyen bir huzursuzluk var gerçekten.
Bunu tarif etmek zor ama hissediliyor.
Ticarette Adaletin Kaybolması
İlginizi Çekebilecek İçerik: İslam ekonomisinde yasaklanan uygulamalar nelerdir ?
Kayseri’de çarşı kültürü hâlâ biraz yaşıyor. Özellikle yaşlı esnafta başka bir ahlak görüyorsun. Ama yeni nesilde bazen korkutucu bir hırs hissediyorum.
Bir gün bir mağazada yaşlı bir adamın yanlış para üstü aldığını fark ettim. Kasadaki çocuk bilerek sustu. Adam çıktıktan sonra dayanamadım, söyledim.
Çocuk omuz silkti.
“Boşver abi, anlamadı zaten.”
İçim buz gibi oldu.
İslam ekonomisi dürüst ticareti temel alır. Aldatmayı, eksik tartmayı, insan kandırmayı yasaklar. Çünkü ticaret sadece mal alışverişi değildir; güven alışverişidir aynı zamanda.
O gün eve dönerken çok sinirlendim. Ama sinirimin altında başka bir şey vardı aslında.
Korku.
İnsanların birbirine güvenmeyi tamamen unutmasından korkuyorum.
Paylaşmanın İnsanı Hafiflettiğini İlk Defa Üniversitede Hissettim
Erciyes Üniversitesi’nde okurken öğrenci evinde kaldığımız dönemler olmuştu. Hepimiz parasızdık. Bazen dolapta sadece makarna olurdu.
Ama garip olan şu: O günlerde daha mutluyduk.
Bir akşam arkadaşım son parasına simit almıştı. Hepimize böldü. Küçücük bir sofrada çay içtik. Saatlerce güldük.
Bugün lüks kafelerde oturan insanların yüzüne bakıyorum. Çoğu mutsuz görünüyor.
Çünkü insan bazen çok şeye sahip oldukça kayboluyor.
İslam ekonomisinde israfın yasaklanması boşuna değil bence. Çünkü tüketim arttıkça huzur artmıyor. Tam tersine insanın içindeki boşluk büyüyor.
Ben bunu kendi hayatımda hissettim.
Yeni bir şey alınca gelen mutluluk birkaç gün sürüyor. Ama biriyle içten edilen bir sohbet bazen aylarca insanın içini ısıtıyor.
Komşuluk ve Dayanışma Neden Bu Kadar Kıymetli?
Geçenlerde bizim apartmandaki emekli amcanın doğal gazı kesilmiş. Kimse fark etmemiş bile. Sonra mahallede birkaç kişi para toplayıp yardımcı oldu.
Bunu duyunca uzun süre düşündüm.
Eskiden insanlar birbirinin derdini daha çok hissediyordu sanki. Şimdi herkes kendi ekranına kapanmış durumda.
İslam ekonomisinin temel ilkelerinden biri toplumsal dayanışmadır. Çünkü bireysel zenginlik tek başına anlamlı görülmez. Toplum açken kişinin sınırsız lüks içinde yaşaması doğru kabul edilmez.
Bu düşünce bana çok dokunuyor.
Çünkü ben artık insanların sadece para değil, merhamet de kaybettiğini düşünüyorum.
Bir Gece Günlüğüme Yazdığım Cümle
Geçen hafta gece üçte uyuyamadım. Masamın başına oturup günlüğümü açtım. Uzun süre boş sayfaya baktım.
Sonra şunu yazdım:
“İnsan en çok vicdanını kaybedince fakirleşiyor.”
Sanırım bütün mesele bu.
İslam ekonomisinin temel ilkeleri aslında insanı korumaya çalışıyor:
Faizi yasaklayarak ezilmeyi önlemek,
Zekâtla paylaşmayı öğretmek,
Helal kazançla vicdanı korumak,
İsrafı engelleyerek dengeyi sağlamak,
Ticarette dürüstlüğü ayakta tutmak,
Dayanışmayı canlı tutmak…
Bunların hepsi insanın ruhunu koruyan şeyler gibi geliyor bana.
Kayseri Sokaklarında Yürürken İçimde Kalan His
Bugün hâlâ bazen akşamları yürüyüşe çıkıyorum. Kayseri’nin soğuk rüzgârı yüzüme vuruyor. İnsanları izliyorum.
Kimi aceleyle eve gidiyor, kimi telefonuna gömülmüş, kimi yorgun…
Ben de yorgunum aslında.
Ama içimde küçücük de olsa bir umut var.
Belki insanlar yeniden birbirinin halini sorar.
Belki ticaret yeniden güven üzerine kurulur.
Belki kimse borcu yüzünden geceleri ağlamaz.
Belki zenginlik sadece para olarak görülmez.
İslam ekonomisinin temel ilkeleri bana kusursuz bir dünyanın değil, daha vicdanlı bir dünyanın mümkün olduğunu hissettiriyor.
Ve galiba bugünlerde en çok buna ihtiyacımız var.
Bu içeriğimizin sonuna geldik. Hizlitasima olarak “İslam ekonomisinin temel ilkeleri nelerdir” hakkındaki sorularınızı yorumlarda paylaşabilirsiniz.